Jak podłączyć wyłącznik awaryjny? Szczegółowa instrukcja krok po kroku
Wyłącznik awaryjny (E‑STOP) to kluczowy element systemu bezpieczeństwa, który natychmiast odcina zasilanie w sytuacjach zagrożenia i zatrzymuje ruch niebezpieczny.
Do poprawnego podłączenia wymagane są: przekaźnik bezpieczeństwa, dwukanałowe okablowanie (redundancja) oraz zgodność z normami, m.in. EN ISO 13850 i EN ISO 13849 (PL d/e).
Zawsze odłącz zasilanie przed pracą i używaj komponentów certyfikowanych producentów (np. Schneider Electric – Preventa, Euchner, Schmersal).
Przygotowanie przed montażem
Przed rozpoczęciem prac zwróć uwagę na poniższe kwestie, aby zachować zgodność z wymaganiami bezpieczeństwa:
- zgodność z normami – stosuj wyłączniki z dwoma stykami NC (normalnie zamknięte), pracuj w układzie dwukanałowym dla kategorii 3/4 i PL d/e zgodnie z EN ISO 13849;
- narzędzia i materiały – śrubokręt, multimetr, przewody 0,75–1,5 mm² (ekranowane w środowiskach z zakłóceniami), zaciski sprężynowe, zalecany moment dokręcania 0,5–1 Nm;
- miejsce montażu – przycisk umieść blisko stanowisk operatorskich i stref dostępu; musi być widoczny i łatwy do aktywacji (czerwony „grzybek” na żółtym tle);
- ostrzeżenia – prace wykonuje wyłącznie wykwalifikowany personel; nie używaj E‑STOP jako ogranicznika ruchu; po montażu wykonaj testy: czas aktywacji <100 ms, częstotliwość przełączeń maks. 1/s;
- typowy układ – przycisk E‑STOP + przekaźnik bezpieczeństwa (np. Schneider Preventa XPSUAF) + wyjście do falownika/sterownika (STO lub styczniki K1/K2).
Krok po kroku – podłączenie w szafie sterowniczej z przekaźnikiem bezpieczeństwa
Załóżmy standardowy system z przekaźnikiem bezpieczeństwa Schneider Preventa XPSUAF (24 V AC/DC), przyciskiem 2xNC i wyjściem do falownika (wejście STO) lub do stycznika mocy.
-
Montaż mechaniczny wyłącznika
Wykonaj kolejno:
- przymocuj puszkę natynkową do stabilnego podłoża (śruby, rozstaw otworów 40–48 mm),
- podłącz przewody do zacisków zgodnie z opisem producenta (styki robocze NC; styki sygnalizacyjne LED – 12–24 V DC),
- umieść i zablokuj przycisk w obudowie, a jeśli występuje, sprawdź stan LED (tryb czuwania).
-
Konfiguracja przekaźnika bezpieczeństwa
Ustaw funkcję pracy: monitorowanie dwóch kanałów NC bez wymuszonej synchronizacji (funkcja 1, o ile przewidziano przez producenta).
Jeśli przewidziano start automatyczny, zewrzyj Y1–Y2; w przeciwnym razie zastosuj przycisk START do resetu.
-
Podłączenie przycisku E‑STOP (dwukanałowe)
Podłącz zgodnie z poniższymi wskazówkami:
- pierwszy styk NC: S11 (+) – S12 (kanał kontrolny, sygnał testowy/modułowany),
- drugi styk NC: S21 (+) – S22 (niezależny, odrębny tor),
- błąd do uniknięcia – nie podłączaj tak, by mechanika przycisku utrzymywała stały nacisk; otwarcie osłony ma przerywać tor i wywoływać zatrzymanie awaryjne.
-
Podłączenie przycisku START
Podłącz przycisk pomiędzy Y1–Y2, aby realizować reset po zadziałaniu E‑STOP.
-
Zasilanie przekaźnika
Podaj zasilanie na A1–A2 zgodnie z danymi katalogowymi (np. 24 V AC/DC lub 48–240 V AC/DC).
-
Wyjście do maszyny
Połącz styki wyjściowe 13–14 oraz 23–24 z wejściem STO falownika lub z cewką stycznika K1. Schemat działania: E‑STOP rozłącza obie pętle, a przekaźnik bezpieczeństwa blokuje wyjście do napędu.
Poniżej znajdziesz przykładowe przyporządkowanie zacisków w przekaźniku bezpieczeństwa:
| Zacisk przekaźnika | Podłączenie | Uwagi |
|---|---|---|
| S11–S12 | 1. styk NC E‑STOP | sygnał testowy/modułowany, redundancja |
| S21–S22 | 2. styk NC E‑STOP | drugi, niezależny obwód |
| Y1–Y2 | Przycisk START lub zwora | reset po E‑STOP |
| A1–A2 | Zasilanie 24 V AC/DC | polaryzacja wg producenta |
| 13–14 / 23–24 | Wyjście do maszyny | styki bezpieczne; do STO lub cewki K1 |
Testowanie i uruchomienie
Po zakończeniu montażu wykonaj testy funkcjonalne, aby potwierdzić poprawność działania układu:
- Odłącz zasilanie i skontroluj wszystkie połączenia (w tym moment dokręcenia ok. 0,5 Nm).
- Włącz zasilanie: sprawdź sygnalizację (np. LED zielone – stan czuwania).
- Aktywuj E‑STOP: styki muszą się rozewrzeć, a maszyna zatrzymać się natychmiast (sygnalizacja czerwona, brak energii w wyjściu bezpiecznym).
- Wykonaj reset przyciskiem START i sprawdź poprawność odblokowania obwodu.
- Symuluj awarię (naciśnij i zwolnij): potwierdź czas zadziałania <100 ms oraz brak możliwości ominięcia funkcji.
Najważniejsze porady i wskazówki
Poniższe dobre praktyki pomogą utrzymać wysoki poziom bezpieczeństwa i niezawodności:
- bezpieczeństwo – zawsze stosuj podłączenie dwukanałowe, aby zapobiec manipulacjom; w newralgicznych punktach używaj kodowanych czujników bezpieczeństwa;
- błędy – nie zwieraj kanałów ani styków, bo uniemożliwisz test EDM (External Device Monitoring); unikaj stałego docisku aktywatora;
- rozszerzenia – w sieci AS‑i stosuj złącza M12 i adresację 1–31; w układach z LOGO!/falownikami odcinaj zasilanie zasilacza oraz wyjść wykonawczych;
- konserwacja – regularnie kontroluj linki, przepusty i stan obudowy; okresowo testuj aktywację wyłącznika;
- warianty – do osłon używaj krańcówek mechanicznych (krzywka + słupek) lub czujników kodowanych, które ograniczają ryzyko obejścia systemu.
Instrukcję należy zawsze zweryfikować z dokumentacją konkretnego modelu (np. Schneider, Euchner, Schmersal) i obowiązującymi normami.
