Co to jest softstart i do czego służy?
Softstart (rozrusznik miękkiego startu) to urządzenie elektroniczne, które zapewnia łagodny rozruch silników asynchronicznych trójfazowych, eliminuje udary prądowe i ogranicza obciążenia mechaniczne.
Może zastąpić tradycyjny układ gwiazda–trójkąt, oferując pełne sterowanie trójfazowe, kontrolę prądu, napięcia i momentu oraz zabezpieczenia przed przeciążeniem, niedociążeniem i awariami sieci.
Bezpieczeństwo i przygotowanie – najważniejsze zasady
Zawsze odłącz i zabezpiecz zasilanie przed pracą. Zapoznaj się z instrukcją konkretnego modelu (np. SF-300, Eaton DS7, Siemens 3RW30/3RW40), aby potwierdzić układ zacisków, zakresy i procedury:
- sprawdź zgodność mocy – dobierz softstart do mocy i prądu silnika (np. SF-300: 30 kW, 3×400 V, 60 A);
- uziemienie – osobne PE dla softstartu i silnika, impedancja ≤ 4 Ω, przewód ochronny możliwie krótki;
- montaż – pozycja pionowa dla chłodzenia, temperatura pracy −10÷40°C, unikaj wibracji i wilgoci;
- narzędzia – multimetr, śrubokręty izolowane, aktualny schemat zacisków z instrukcji producenta.
Uwaga – błędne podłączenie faz lub brak stycznika obejściowego (by-pass) może uszkodzić urządzenie.
Krok po kroku – podłączenie softstartu do silnika trójfazowego
Podłączenie bazuje na typowym schemacie: L1/L2/L3 (zasilanie) → softstart → silnik (U/V/W lub T1/T2/T3). W wielu modelach wymagany jest zewnętrzny stycznik obejściowy (by-pass), który załącza się po osiągnięciu prędkości znamionowej.
Wykonaj następujące kroki:
- Wyłącz i zablokuj zasilanie – odłącz główny wyłącznik i sprawdź brak napięcia multimetrem na wszystkich fazach.
- Zamontuj softstart – przykręć na szynie DIN lub na płycie montażowej, w pozycji pionowej, i podłącz PE do zacisku ochronnego.
- Podłącz zasilanie wejściowe – podłącz L1, L2, L3 (AC 3×400 V) do odpowiednich zacisków wejściowych softstartu, zachowując właściwą kolejność faz zgodnie z instrukcją producenta.
- Podłącz silnik (wyjście) – połącz zaciski wyjściowe softstartu (T1/T2/T3 lub U/V/W) z zaciskami silnika (U1/V1/W1), stosując przewody o przekroju dopasowanym do prądu roboczego.
- Podłącz stycznik obejściowy (by-pass) – w większości modeli bez by-passu wbudowanego jest on obowiązkowy:
- zasilanie cewki – doprowadź sygnał sterujący z softstartu zgodnie ze schematem (np. wyjście „by-pass” → cewka → COM);
- styki główne – włącz równolegle do wyjść softstartu, aby po rozruchu ominąć tyrystory i ograniczyć straty mocy;
- dobór i polaryzacja – użyj stycznika o odpowiedniej kategorii AC-3 i parametrach prądowych, podłącz zgodnie z kartą katalogową.
- Podłącz sterowanie – zgodnie z wymaganiami aplikacji:
- wejścia cyfrowe START/STOP – bezpotencjałowe styki (24 V DC lub 230 V AC) do przycisków; przykład: START do O7/COM, STOP do O8/COM;
- wyjścia przekaźnikowe – do sygnalizacji stanów (gotowość, alarm, by-pass);
- wyjście analogowe – opcjonalne 0–20 mA do monitoringu prądu lub integracji z systemem nadrzędnym.
- Sprawdź połączenia – przed pierwszym uruchomieniem skontroluj kluczowe punkty:
| Element | Sprawdzenie |
|---|---|
| Fazy | Kolejność L1–L2–L3 oraz brak zwarć (pomiar multimetrem). |
| Uziemienie | Ciągłość PE, impedancja ≤ 4 Ω. |
| Sterowanie | Brak zwarć i poprawna polaryzacja wejść/wyjść. |
| By-pass | Stycznik niezałączony przed testem rozruchu. |
- Uruchomienie i konfiguracja – wykonaj kolejno:
- załącz zasilanie i sprawdź ekran/LED (np. wskazanie AC:xxx),
- ustaw parametry na panelu lub z klawiatury,
- przeprowadź test rozruchu START i obserwuj rampę napięcia oraz prąd,
- sprawdź miękkie zatrzymanie (rampa hamowania).
Najważniejsze nastawy:
- P0 – napięcie początkowe, typowo od 40%,
- P6 – ograniczenie prądu rozruchowego,
- charakterystyka rozruchu – np. z kontrolą prądu lub momentu.
Najważniejsze porady i wskazówki
Aby zapewnić niezawodną pracę i długą żywotność układu, pamiętaj o poniższych zasadach:
- zabezpieczenia – stosuj wyłącznik silnikowy/termik przeciw przeciążeniu, zabezpieczenia nad- i podnapięciowe; wiele softstartów ma wbudowaną blokadę asymetrii i funkcję automatycznego restartu;
- diagnoza usterek – przy błędach sprawdź kolejność faz, prąd i temperaturę; wykorzystaj pamięć zdarzeń do szybszej analizy;
- dobór trybu rozruchu – dla pomp wybieraj miękką rampę napięcia, dla przenośników korzystaj z ograniczenia prądu (current limit) lub sterowania momentem (torque control);
- konserwacja – regularnie czyść radiator/filtry, kontroluj połączenia śrubowe i co roku mierz impedancję uziemienia; unikaj przegrzania powyżej 40°C;
- typowe błędy – niepoprawny by-pass powoduje ciągłe grzanie tyrystorów, brak PE zwiększa ryzyko awarii;
- dla zaawansowanych – użyj panelu LCD do monitoringu (prąd, moc), integruj z PLC przez wejścia cyfrowe lub moduły komunikacyjne.
Softstart potrafi zredukować udary prądowe nawet o 70–80%, co istotnie wydłuża żywotność silnika i chroni sieć zasilającą. Zawsze wykonuj pierwsze testy przy niskim obciążeniu.
