Jak podłączyć ogranicznik przepięć? Schematy dla DC, instalacji jednofazowej i trójfazowej
Ogranicznik przepięć (SPD – urządzenie do ochrony przeciwprzepięciowej) montuje się w rozdzielnicy głównej, jak najbliżej wejścia zasilania, aby chronić instalację przed przepięciami z sieci oraz wyładowaniami atmosferycznymi. Podłączenie wymaga uprawnień elektrycznych (SEP), bezwzględnego wyłączenia napięcia oraz ścisłego przestrzegania instrukcji producenta i norm (PN-EN 62305). Poniżej znajdziesz instrukcję krok po kroku dla systemów DC (fotowoltaika), jednofazowego (1P+N lub 2P) i trójfazowego (3P+N lub 4P).
1. Dobór ogranicznika przepięć
Przed montażem dobierz właściwy typ oraz parametry urządzenia:
- typ – T1 (przeciw bezpośrednim wyładowaniom), T2 (przeciw przepięciom przełączaniowym/indukowanym) lub T3 (dla urządzeń końcowych); w instalacjach z piorunochronem – T1+T2;
- DC (fotowoltaika) – wybierz SPD dedykowane DC (np. 600–1000 V), w wersji bipolarnej lub multipolarnej (L+ do L−, PE do uziemienia); szczegółowy schemat połączeń znajdziesz w dokumentacji producenta (np. DEHN);
- jednofazowy (230 V AC, TN‑S/TN‑C) – 1P+N lub 2P (L+N lub L+PE);
- trójfazowy (400 V AC, TN‑S/TN‑C‑S) – 3P+N lub 4P (L1+L2+L3+N+PE);
- parametry – Imax ≥ 20 kA (T2), napięcie znamionowe dopasowane do sieci, rezystancja uziemienia < 10 Ω (optymalnie < 5 Ω).
Uwaga: schemat podłączenia zawsze weryfikuj w dokumentacji producenta – nie jest uniwersalny.
2. Wymagane narzędzia i materiały
Przygotuj następujące wyposażenie i osprzęt:
- śrubokręt izolowany, multimetr (sprawdzanie napięcia/ciągłości), klucz dynamometryczny (moment 2–4 Nm),
- przewody: Cu 6–16 mm² (PE/N), 4–6 mm² (L); maks. długość 0,5 m, równoległe prowadzenie L/N/PE, bez ostrych łuków,
- końcówki tulejkowe/widełkowe, szyny DIN 35 mm, listwy PE/N,
- dla DC: przewody PV (czerwony/czarny dla +/−).
3. Przygotowanie i bezpieczeństwo
- Wyłącz napięcie w rozdzielnicy (główny wyłącznik + RCD przed SPD).
- Sprawdź uziemienie – rezystancja < 10 Ω miernikiem; w razie potrzeby popraw połączenia uziomu.
- Zamontuj SPD na szynie DIN w górnej części rozdzielnicy, jak najbliżej wejścia zasilania i GSU (główna szyna uziemiająca).
- Oczyść zaciski, przygotuj końcówki przewodów i załóż osłony po zakończeniu montażu.
4. Schematy podłączenia krok po kroku
Podstawowe zasady dla wszystkich układów są następujące:
- wejście prowadź od strony zasilania (L/N/PE do SPD),
- wyjście kieruj do dalszej instalacji (RCD/obwody odbiorcze),
- PE prowadź najkrótszą możliwą drogą (< 0,5 m) bezpośrednio do listwy PE,
- w układzie „V” wyjście ze SPD kieruj do RCD i dalej do rozdzielnicy.
| System | Schemat wejście → SPD → wyjście | Kluczowe połączenia |
|---|---|---|
| Jednofazowy (TN‑S, 1P+N) | Linia L → L, N → N, PE → PE/listwa | L i N prowadź równolegle; PE < 0,5 m. |
| Trójfazowy (TN‑S, 4P) | L1 → L1, L2 → L2, L3 → L3, N → N, PE → PE | Symetryczne L1–L3; zalecane szyny łączeniowe dla układu 4+0. |
| Trójfazowy (TN‑C, 3P) | L1 → L1, L2 → L2, L3 → L3, PEN → N/PE | PEN połącz wspólnie z uziemieniem (rozdział PEN → PE+N w punkcie zgodnym z projektem). |
| DC (PV, bipolarnie) | + (czerwony) → L+, − (czarny) → L−, PE → PE | Bez przewodu N; montaż możliwie blisko inwertera; wyłącznie SPD DC o odpowiedniej klasie i napięciu. |
Kroki podłączenia (dla AC jedno-/trójfazowego; analogicznie DC) wykonaj w tej kolejności:
- Identyfikuj zaciski – L1/L2/L3 (wejście zasilania), N, PE (zgodnie z oznaczeniami producenta).
- Przygotuj przewody – przytnij do < 0,5 m, załóż tulejki; przekroje: Cu 6 mm² (PE/N), 4 mm² (L) lub wg instrukcji SPD.
- Podłącz fazy (L1/L2/L3) – od wejścia zasilania do zacisków L; dokręć z momentem 2–4 Nm.
- Podłącz N – do zacisku N SPD lub bezpośrednio do listwy neutralnej (zgodnie ze schematem).
- Podłącz PE – bezpośrednio do zacisku/listwy PE; dla klasy T1 zastosuj Cu 16 mm² (lub wg producenta).
- Szyny łączeniowe (opcjonalnie) – w układach trójfazowych użyj szyn widełkowych do rozłącznika (4+0 lub 3+0).
- Dla DC – podłącz + i − po stronie PV (wejście od paneli), PE do uziemienia inwertera; zachowaj polaryzację i właściwą klasę izolacji DC.
Dla typowego układu TN‑S (trójfazowy) połączenia wyglądają tak:
- L1 – z wejścia zasilania do SPD L1, dalej na wyjście L1 (do RCD/obwodów);
- L2 – z wejścia zasilania do SPD L2, dalej na wyjście L2;
- L3 – z wejścia zasilania do SPD L3, dalej na wyjście L3;
- N – z wejścia zasilania do SPD N, dalej na listwę N;
- PE – bezpośrednio na listwę PE najkrótszą możliwą trasą.
W układzie „V” kolejność toru jest następująca: zasilanie → SPD → RCD → rozdział na obwody.
5. Test i uruchomienie
- Sprawdź połączenia – multimetr: ciągłość PE/N, brak zwarć L–PE i L–N.
- Włącz napięcie stopniowo – najpierw wyłącznik główny; skontroluj wskaźnik SPD (LED zielony = OK).
- Zmierz napięcia – L–N ≈ 230 V (1F), L–L ≈ 400 V (3F).
6. Najważniejsze porady i błędy do uniknięcia
Aby zapewnić skuteczność ochrony i bezpieczną pracę instalacji, pamiętaj o poniższych wskazówkach:
- długość przewodów – powyżej 0,5 m rośnie impedancja i spada skuteczność ochrony;
- symetria prowadzenia – L/N/PE prowadź równolegle i możliwie blisko siebie (mniejsze pętle indukcyjne);
- miejsce montażu – przed RCD, jak najbliżej wejścia zasilania (do ok. 10 m od granicy LPZ);
- uprawnienia – montaż wykonuje wyłącznie elektryk z uprawnieniami SEP; po zadziałaniu/awarii – wymień moduł SPD;
- konfiguracje specjalne – w układzie 3+1 stosuj dedykowany moduł N‑PE; dla linii napowietrznych używaj właściwych zacisków i SPD o odpowiedniej klasie;
- konserwacja – corocznie kontroluj wskaźniki LED i stan połączeń/uziemienia; rozważ zastosowanie licznika przepięć;
- błędy – praca bez wyłączenia napięcia, niewłaściwy przekrój (stosuj wyłącznie Cu), brak lub złe połączenie PE.
Po prawidłowym montażu instalacja jest chroniona przed zdecydowaną większością przepięć (ok. 80–90%). W razie wątpliwości skonsultuj rozwiązanie z projektantem lub producentem SPD.
