Jak podłączyć przełącznik gwiazda trójkąt? Schemat

Rozruch silnika trójfazowego w układzie gwiazda–trójkąt – szczegółowa instrukcja podłączenia

Rozruch gwiazda–trójkąt to sprawdzona metoda dla klatkowych silników asynchronicznych z sześcioma zaciskami uzwojeń, która ogranicza prąd rozruchowy do ok. 1/3 In dzięki startowi w gwieździe (napięcie fazowe ok. 230 V), a po osiągnięciu ok. 70–80% prędkości znamionowej – przełączeniu na trójkąt (pełne 400 V).

Stosuj wyłącznie w silnikach z tabliczką znamionową 400/690 V (Δ/Y) i 6 wyprowadzonymi zaciskami uzwojeń + PE.

Kiedy i dlaczego stosować ten układ?

Oto kluczowe powody stosowania układu gwiazda–trójkąt:

• Redukcja prądu rozruchowego – w połączeniu gwiazdy prąd rozruchowy spada zwykle do 2–3× In (zamiast 6–8× In w trójkącie), co odciąża sieć i aparaturę;
• Zastosowanie – silniki o mocy powyżej ~5 kW, z rzadkimi rozruchami i umiarkowanym momentem rozruchowym (układ nie jest przeznaczony dla obciążeń wymagających wysokiego momentu na starcie);
• Wady – krótki skok prędkości przy przełączeniu oraz chwilowa przerwa w zasilaniu rzędu 75–150 ms.

Potrzebne elementy (układ automatyczny – zalecany dla mocy powyżej kilku kW)

Do zbudowania kompletnego układu automatycznego przygotuj:

• 3 styczniki: główny (G), gwiazdy (Y) i trójkąta (Δ),
• przekaźnik czasowy (np. PCG‑417) z regulacją t1: 2–10 s oraz t2: 0,1–0,2 s,
• przyciski START/STOP, wyłącznik nadprądowy (LS), zabezpieczenie termiczne (przekaźnik przeciążeniowy), lampkę kontrolną,
• przewody o przekroju dobranym do mocy silnika (zgodnie z tabelami doboru i warunkami instalacji).

Uwaga bezpieczeństwa: zawsze wyłącz i zabezpiecz zasilanie przed pracami, stosuj RCD, obudowę min. IP54, sprawdzaj izolację i ciągłość PE, pracuj w rękawicach izolacyjnych i nie dotykaj elementów pod napięciem.

Krok po kroku – podłączenie automatycznego przełącznika gwiazda–trójkąt

1. Rozpoznaj i przygotuj silnik: otwórz skrzynkę zaciskową, zidentyfikuj zaciski U1/U2, V1/V2, W1/W2. Tabliczka musi potwierdzać 400/690 V (Δ/Y). Wyprowadź 6 przewodów + PE do szafy sterowniczej.

2. Montaż styczników i zabezpieczeń: w tym kroku wykonaj:

   • zamocuj w szafie: stycznik główny (G), Y i Δ,
   • włącz przekaźnik przeciążeniowy (zabezpieczenie termiczne) w tor wyjściowy za stycznikiem głównym i ustaw prąd na In z tabliczki,
   • zmontuj obwód sterowania: STOP – styk NC, START – styk NO, lampka kontrolna na napięcie sterowania.

3. Podłączenie zasilania sieciowego: wykonaj następujące połączenia:

   • Obwód mocy: L1/L2/L3 (400 V) → LS → stycznik główny → zestaw styczników Y/Δ → przekaźnik przeciążeniowy → silnik,
   • Obwód sterowania: zasil cewki styczników i przekaźnik czasowy napięciem zgodnym z ich oznaczeniem (np. 230 V AC z N lub 24 V),
   • PE: podłącz przewód ochronny do zacisku ochronnego silnika i szyny PE w rozdzielnicy.

4. Połączenie silnika – gwiazda (Y): stycznik Y zwiera razem końce uzwojeń U2 + V2 + W2, tworząc punkt gwiazdy. Przy połączeniu w gwiazdę przewody łączą się następująco:

   Faza	Do silnika (gwiazda)
   L1	U1
   L2	V1
   L3	W1
   Środek gwiazdy	U2 + V2 + W2 (przez stycznik Y)

5. Połączenie silnika – trójkąt (Δ): stycznik Δ łączy pary: U1–W2, V1–U2, W1–V2. Przy połączeniu w trójkąt przewody łączą się następująco:

   Faza	Do silnika (trójkąt)
   L1	U1 i W2
   L2	V1 i U2
   L3	W1 i V2

6. Schemat sterowania (samopodtrzymanie i przełączanie): logika pracy wygląda następująco:

   • START – załącza cewkę stycznika głównego i przekaźnik czasowy;
   • Przełączenie – po czasie t1 układ wyłącza Y, odczekuje t2 i załącza Δ;
   • Samopodtrzymanie – realizuj stykami pomocniczymi NO stycznika głównego (pewne podtrzymanie cewki);
   • STOP – odcina zasilanie wszystkich cewek, zatrzymując układ;
   • Blokada elektryczna – wykorzystaj styki NC styczników Y i Δ, by uniemożliwić ich jednoczesne załączenie.

7. Ustawienia i test: przed pierwszym uruchomieniem ustaw parametry i wykonaj próbę:

   • ustaw t1: 3–5 s (dopasuj do bezwładności mechanicznej i prądu; zbyt wczesne przełączenie zwiększa prąd i powoduje szarpnięcie),
   • ustaw t2: ~0,1 s (krótka przerwa pozwala wygasić prądy w uzwojeniach),
   • uruchom układ: po wciśnięciu START silnik wchodzi w Y, po t1 przełącza się na Δ; monitoruj prąd amperomierzem cęgowym i temperaturę,
   • zmiana kierunku obrotów: zamień kolejność faz (np. L1 ↔ L2).

Schemat ideowy (opis słowny – wizualizacja na podstawie poniższego szkicu)

Minimalny szkic ideowy działania układu wygląda tak:

Sieć L1–L2–L3 → LS → stycznik główny → [silnik w Y lub Δ]
Sterowanie: START → stycznik główny + czasowy → po t1: Y off → t2 → Δ on

Pełne, gotowe schematy znajdziesz w dokumentacjach producentów aparatury. Dla małych mocy dopuszczalny jest ręczny przełącznik krzywkowy (np. T0‑4) z pozycjami 0–gwiazda–trójkąt – bez przekaźnika czasowego.

Wskazówki i pułapki

Poniżej zebraliśmy praktyczne podpowiedzi, które ułatwią uruchomienie i diagnostykę:

• Błędy częste – mylenie mostków w skrzynce zaciskowej (np. pary U1–W2 itp.), nieprawidłowe czasy przełączeń, brak lub nieciągłość PE;
• Diagnoza usterek – brak startu w gwieździe wskazuje zwykle na uszkodzenie lub niewłaściwe sterowanie stycznikiem Y; duży skok prądu przy przełączeniu oznacza zbyt wczesne wejście w Δ;
• Alternatywy – dla częstych rozruchów i precyzyjnej kontroli polecam softstarty lub falowniki (lepsza dynamika i ochrona napędu);
• Normy – dobieraj aparaturę zgodnie z PN‑EN 60947 i warunkami zwarciowymi instalacji; dla dużych mocy sprawdź dodatkowe wymagania operatora sieci.

Niniejsza instrukcja ułatwia bezpieczny rozruch i poprawny montaż układu gwiazda–trójkąt, jednak w razie wątpliwości skonsultuj projekt z elektrykiem posiadającym uprawnienia SEP.