Podłączenie silnika trójfazowego – przewodnik krok po kroku dla 3, 4, 5 lub 6 przewodów
Podłączenie silnika trójfazowego zależy od liczby wyprowadzonych przewodów, napięcia sieci (zwykle 230/400 V w Polsce), sposobu połączenia uzwojeń (gwiazda Y lub trójkąt Δ) oraz mocy silnika. Zawsze sprawdzaj tabliczkę znamionową silnika i dopasuj schemat połączeń do wskazanych napięć uzwojeń (np. dla 230 V – trójkąt, dla 400 V – gwiazda).
1. Przygotowanie i bezpieczeństwo (obowiązkowe dla wszystkich przypadków)
Zanim rozpoczniesz podłączanie, wykonaj poniższe kroki:
- wyłącz zasilanie – odłącz główny wyłącznik i zabezpiecz go kłódką (LOTO); potwierdź brak napięcia miernikiem;
- sprawdź tabliczkę znamionową – zwróć uwagę na moc (P), napięcie (np. 230/400 V), prąd znamionowy (In), obroty i oznaczenia zacisków (U1/U2, V1/V2, W1/W2 oraz PE dla uziemienia);
- dobierz przewody – orientacyjnie: przekrój 2,5 mm² dla silników do ok. 5,5 kW (~11 A), 6 mm² dla ok. 15 kW (~30 A); oblicz In = P / (√3 × U × cosφ × η); stosuj przewody miedziane z izolacją min. 450/750 V;
- narzędzia i środki OZO – śrubokręt, multimetr, klucz dynamometryczny, oznaczniki, taśmy; stosuj RCD w rozdzielnicy; używaj rękawic dielektrycznych i okularów ochronnych;
- wskazówka – oznacz każdy przewód kolorem lub numerem przed demontażem, aby uniknąć pomyłek.
2. Identyfikacja liczby przewodów i schematu
Silniki trójfazowe mają tabliczkę zaciskową z 3–6 wyprowadzeniami oraz PE (uziemienie, zielono-żółty). Poniżej znajdziesz typowe warianty podłączeń:
| Liczba przewodów | Typ silnika | Schemat połączenia | Zasilanie | Uwagi |
|---|---|---|---|---|
| 3 przewody (U1, V1, W1) | połączenie fabryczne (Y lub Δ) | bez mostków – bezpośrednie | L1 do U1, L2 do V1, L3 do W1 + PE | proste podłączenie bezpośrednie lub przez stycznik; nie zmieniaj uzwojeń. |
| 4 przewody (3 fazy + PE) | jak wyżej + uziemienie | jak 3 przewody + podłącz PE | L1/L2/L3 + PE do zacisku ochronnego | standard w małych silnikach. |
| 5 przewodów (np. 6 zacisków z wewnętrznym mostkiem) | zmienna konfiguracja | mostkuj końce (U2=V2=W2) dla gwiazdy; zgodnie z tabliczką | jak 3 przewody + PE | różne wykonania (w tym starsze/rosyjskie) – konieczna weryfikacja schematu wewnętrznego. |
| 6 przewodów (U1/U2, V1/V2, W1/W2) | pełna konfiguracja Y/Δ | mostkuj zaciski (patrz niżej) | 6 żył do rozruchu gwiazda–trójkąt | zalecane przy rozruchu z redukcją prądu (>5,5 kW). |
Porada – jeśli tabliczka znamionowa podaje 220/380 V (Δ/Y), to dla sieci 400 V łącz w gwiazdę (napięcie fazowe ok. 230 V); dla zasilania 230 V – w trójkąt.
3. Schematy połączeń krok po kroku
Fazy L1 (brąz), L2 (czarny), L3 (szary) doprowadź z zabezpieczeń (wyłącznik nadprądowy → przekaźnik termiczny → stycznik) do tabliczki zaciskowej silnika.
A. Połączenie w gwiazdę (Y) – dla 400 V, 6 przewodów
Wykonaj mostkowanie końców uzwojeń i podłącz zasilanie zgodnie z poniższymi krokami:
- Zmostkuj U2 z V2 oraz V2 z W2 (trzy końce uzwojeń połączone razem w punkt gwiazdy).
- Podłącz L1 → U1, L2 → V1, L3 → W1.
- PE podłącz do zacisku uziemiającego obudowy.
Schemat: końce uzwojeń połączone razem (punkt wspólny), początki do faz.
Zastosowanie: rozruch z mniejszym prądem i obniżonym momentem (ok. 1/3).
B. Połączenie w trójkąt (Δ) – dla 230 V, 6 przewodów
Wykonaj mostkowanie par zacisków i podłącz zasilanie zgodnie z poniższymi krokami:
- Zmostkuj U1 z W2, V1 z U2, W1 z V2.
- Podłącz L1 → U1/W2, L2 → V1/U2, L3 → W1/V2.
Schemat: uzwojenia tworzą zamknięty trójkąt, każdy węzeł połączony z fazą.
Zastosowanie: pełna moc znamionowa i wyższy moment.
C. Podłączenie bezpośrednie (małe silniki <3 kW, 3/4 przewody)
W najprostszej konfiguracji postępuj tak:
- Podłącz L1 → U1, L2 → V1, L3 → W1 poprzez wyłącznik silnikowy (z zabezpieczeniem nadprądowym i termicznym).
- PE podłącz do zacisku ochronnego PE.
D. Rozruch gwiazda–trójkąt (silniki >5,5 kW, 6 przewodów)
Do automatycznego rozruchu z redukcją prądu wykonaj poniższe kroki:
- Doprowadź 6 żył z silnika do rozrusznika gwiazda–trójkąt (np. przewód 6×2,5 mm² + PE, zgodnie z prądem znamionowym).
- Faza zasilania na stycznik główny; po stronie wyjściowej rozrusznika podłącz zaciski silnika zgodnie z diagramem producenta (oznaczenia U1/U2, V1/V2, W1/W2).
- Uruchom w układzie gwiazdy, po 2–5 s (czas dobrany eksperymentalnie) przełącz na trójkąt, gdy silnik osiągnie prędkość zbliżoną do znamionowej.
Schemat: trzy styczniki (główny, Y i Δ) + przekaźnik czasowy z blokadami mechanicznymi/elektrycznymi; prąd rozruchu obniżony do ok. 1/3.
4. Schemat sterowania (zalecany – stycznik + zabezpieczenia)
Poniższy układ zapewnia ochronę i wygodne sterowanie:
- zasilanie i zabezpieczenia – źródło → wyłącznik nadprądowy (typ C) → przekaźnik termiczny (ustaw 0,9–1,1 × In) → stycznik → silnik;
- sterowanie – przyciski START/STOP, cewka stycznika A1/A2, blokady i sygnalizacja; dopuszcza się sterowanie zdalne;
- test i weryfikacja – uruchom, sprawdź kierunek obrotów (odwrócenie: zamień miejscami dowolne dwie fazy L1/L2/L3); zmierz prąd, temperaturę i wibracje.
5. Najważniejsze porady i błędy do uniknięcia
Zapamiętaj kluczowe wskazówki, które podnoszą bezpieczeństwo i niezawodność:
- błędy – niewłaściwy wybór Y/Δ (przegrzanie, spadek momentu), brak PE (ryzyko porażenia), zbyt mały przekrój przewodów (przegrzanie);
- dla falowników (VFD) – podłącz U/V/W falownika bez mostków na tabliczce silnika; stosuj filtry i ekranowanie zgodnie z zaleceniami producenta;
- rozruch – dla mocy >5,5 kW stosuj gwiazda–trójkąt, softstart lub falownik; ograniczysz prąd rozruchu do 2–3 × In;
- konserwacja – czyść i kontroluj połączenia; smaruj łożyska co 2000–4000 h; monitoruj cosφ (typ. 0,8–0,85);
- normy i uprawnienia – PN-EN 60204-1; prace przy instalacjach tylko przez elektryka z ważnymi uprawnieniami SEP;
- rozwiązywanie problemów – brak obrotów: sprawdź fazy i mostki; nadmierny hałas/nagrzewanie: zweryfikuj napięcie i połączenie Y/Δ; przy jednofazowym rozruchu sprawdź kondensator.
Po podłączeniu monitoruj pracę przez min. 30 minut. W razie wątpliwości skonsultuj się z elektrykiem – błędy grożą porażeniem, pożarem lub awarią urządzenia.
