Jak podłączyć wyłącznik bezpieczeństwa grzybek?

Jak podłączyć wyłącznik bezpieczeństwa grzybek – szczegółowa instrukcja krok po kroku

Wyłącznik bezpieczeństwa typu grzybek (E‑STOP) to przycisk awaryjny z mechanizmem zatrzaskowym, który natychmiast przerywa obwód zasilający maszynę lub urządzenie w sytuacjach zagrożenia.

Najczęściej podłącza się go w obwodzie sterowania lub zasilania, wykorzystując styki NC (normalnie zamknięte) do natychmiastowego przerwania sygnału po naciśnięciu oraz opcję ręcznego zwolnienia przez przekręcenie.

Ważne ostrzeżenia i przygotowanie przed montażem

Przed rozpoczęciem pracy zwróć uwagę na kluczowe kwestie:

• Prąd zabija! – wszystkie prace elektryczne wykonuj tylko z odpowiednimi uprawnieniami SEP (do 1 kV); odłącz całkowicie zasilanie przed montażem i użyj blokady LOTO (Lockout/Tagout);
• Bezpieczeństwo na pierwszym miejscu – wyłącznik musi całkowicie odcinać zasilanie maszyny (np. CNC, frezarka, drukarka 3D); nigdy nie polegaj tylko na nim – uzupełnij o inne zabezpieczenia (np. przekaźnik bezpieczeństwa);
• Sprawdź specyfikację urządzenia – popularne modele mają 1×NO + 1×NC, 230V AC / 10A, zaciski śrubowe i obudowę z dławnicą PG13,5 (Ø8–12 mm); dla instalacji 3‑fazowych stosuj 3 tory NC;
• Narzędzia potrzebne – śrubokręt, multimetr, przewody (min. 1,5 mm²), dławnica kablowa, opcjonalnie przekaźnik bezpieczeństwa (np. Schneider XPS Universal);
• Normy – zachowaj zgodność z PN‑EN ISO 13850 (bezpieczeństwo przycisków awaryjnych).

Krok 1 – wybór i montaż mechaniczny wyłącznika

Przygotuj i zamontuj wyłącznik w następujący sposób:

1. Wybierz model z solidną obudową (np. 86×78×78 mm) zapewniającą ochronę przed pyłem i wilgocią.
2. Zamocuj na panelu maszyny (wiertarka/śruby) w miejscu łatwo dostępnym dla operatora, a jednocześnie chronionym przed przypadkowym naciśnięciem.
3. Wkręć dławnicę kablową PG13,5, wprowadź przewody (Ø8–12 mm) i dokręć dla uzyskania wymaganej szczelności IP.

Krok 2 – identyfikacja styków

Rozróżnij typy styków i oznaczenia:

• NC (normalnie zamknięty) – zamknięty w spoczynku, otwiera się po naciśnięciu; służy do przerwania obwodu bezpieczeństwa;
• NO (normalnie otwarty) – otwarty w spoczynku, zamyka się po naciśnięciu; wykorzystaj do sygnalizacji alarmowej;
• Oznaczenia zacisków – najczęściej 11–12 (NC) oraz 13–14 (NO); zawsze sprawdź datasheet producenta.

Krok 3 – podstawowe podłączenie szeregowe (bez przekaźnika – dla prostych obwodów DC/AC ≤10 A)

Dla maszyny jednofazowej 230 V lub silnika DC podłącz wyłącznik bezpośrednio w obwód zasilający fazy. Przykładowe wpięcie w tor fazowy:

Obwód zasilania: L (faza) ──[Grzybek NC]─── Silnik/Urządzenie ── N (neutralny)

Następnie wykonaj te czynności:

1. Odłącz zasilanie i zabezpiecz stanowisko zgodnie z procedurą LOTO.
2. Podłącz przewód fazy L do zacisku wejściowego NC, a przewód do urządzenia do zacisku wyjściowego NC.
3. Opcjonalnie: podłącz styk NO do lampki alarmowej 230 V (sygnalizacja naciśnięcia).
4. Dla instalacji 3‑fazowej podłącz każdy tor NC szeregowo w każdej fazie L1/L2/L3.
5. Zweryfikuj miernikiem: w spoczynku styk NC ma ciągłość, po naciśnięciu pojawia się przerwa.

Uwaga: ten sposób obniża poziom bezpieczeństwa (kategoria 1) – stosuj wyłącznie po rzetelnej analizie ryzyka.

Krok 4 – profesjonalne podłączenie z przekaźnikiem bezpieczeństwa (zalecane dla maszyn)

Użyj przekaźnika bezpieczeństwa (np. XPSUAF13AP, 24 V) dla monitoringu, redundancji i uzyskania wyższej kategorii bezpieczeństwa (np. PL e / kat. 4 – zależnie od aplikacji i konfiguracji).

Wykonaj poniższe czynności:

1. Konfiguracja przekaźnika – ustaw pokrętło na funkcję 1 (E‑STOP); Start: wartość 3 (dynamiczny).
2. Podłączenie grzybka do przekaźnika (2 kanały NC dla redundancji):
   • pierwszy kanał: S11 (24 V modulowany) ── grzybek NC ── S12,
   • drugi kanał: S21 ── grzybek NC ── S22,
   • nie zwieraj kanałów ani nie podawaj zewnętrznego 24 V – przekaźnik wykrywa modulację sygnału i zgłosi błąd.
3. Przycisk START – podłącz między Y1–Y2.
4. Wyjście przekaźnika – wysteruj STO falownika lub cewkę stycznika maszyny (13–14).
5. Zasilanie przekaźnika – podłącz A1–A2 (24 V AC/DC) zgodnie z dokumentacją.

Schemat uproszczony:

Zasilanie 24 V ── Przekaźnik (A1/A2)
Grzybek NC1 ── S11/S12
Grzybek NC2 ── S21/S22
START ── Y1/Y2
Wyjście 13/14 ── Maszyna (STO/stycznik)

Naciśnięcie grzybka natychmiast rozłącza kanały, przekaźnik odcina napęd maszyny; ponowny start możliwy dopiero po ręcznym zwolnieniu i wciśnięciu START.

Krok 5 – testowanie i uruchomienie

Przed oddaniem do pracy sprawdź działanie według poniższych kroków:

1. Podłącz zasilanie i obserwuj diody sygnalizacyjne przekaźnika bezpieczeństwa.
2. Sprawdź: w spoczynku maszyna działa; po naciśnięciu grzybka następuje natychmiastowy STOP (zatrzask).
3. Przekręć grzybek w celu zwolnienia zatrzasku, naciśnij START – maszyna powinna ruszyć.
4. Wykonaj wielokrotne testy i zasymuluj awarie; monitoruj ewentualne kody błędów na przekaźniku.
5. Dla wielu grzybków: łącz je szeregowo (styki NC/NO odpowiednio), o ile analiza ryzyka na to pozwala.

Porady i wskazówki

Poniższe praktyczne wskazówki pomogą w niezawodnym działaniu instalacji:

• Wielokrotne grzybki – stosuj szeregowo dla spójnej reakcji całego obwodu, najlepiej identyczne modele dla ułatwienia serwisu;
• Sygnalizacja – wykorzystaj styk NO do diody/lampy (czerwona świeci w stanie STOP);
• Nożny pedał – włącz analogicznie, styk NC szeregowo z grzybkiem;
• ATEX/Ex – w strefach zagrożonych wybuchem używaj wyłącznie urządzeń z odpowiednią certyfikacją;
• Najczęstsze błędy – brak dynamizacji kanałów (błąd modulacji), zbyt cienkie przewody, pominięcie procedury LOTO;
• Konserwacja – regularnie testuj (co 6 miesięcy) i czyść styki, dokumentuj wyniki przeglądów;
• Montaż w obudowie GV2 – możliwy: wsuń grzybek do pustej obudowy wyłącznika termiczno‑magnetycznego zgodnie z instrukcją producenta.

Instrukcja bazuje na typowych rozwiązaniach; zawsze sprawdzaj dokumentację producenta i w razie wątpliwości skonsultuj się z elektrykiem z uprawnieniami SEP.