Jak podłączyć żywienie pozajelitowe?

Ostrzeżenie

Żywienie pozajelitowe (PN) to zaawansowana procedura medyczna stosowana, gdy pacjent nie może przyjmować pokarmu doustnie lub dojelitowo.

Podłączenie PN musi być przeprowadzone wyłącznie przez wykwalifikowany personel medyczny (lekarz, pielęgniarka) lub pod ich ścisłym nadzorem, z zachowaniem techniki aseptycznej, aby uniknąć zakażeń.

Nigdy nie wykonuj procedury samodzielnie bez szkolenia i zaleceń lekarskich – błędy mogą prowadzić do poważnych powikłań, np. sepsy.

Niniejsza instrukcja opiera się na ogólnych wytycznych i ma charakter edukacyjny – nie zastępuje indywidualnego planu terapeutycznego.

Przygotowanie do podłączenia

Przed rozpoczęciem upewnij się, że masz:

• gotowy worek z roztworem PN (np. dwu- lub trzykomorowy „All in One”, o niskiej osmolarności < 850 mOsm/l dla żył obwodowych),
• pompę infuzyjną, zestaw infuzyjny (linia dożylna), alkohol do dezynfekcji, rękawiczki sterylne, opatrunki,
• dostęp naczyniowy: cewnik centralny (preferowany dla długoterminowego PN > 1–2 tygodni, np. w żyle głównej górnej) lub obwodowy,
• indywidualny schemat podaży (ciągły lub cykliczny, np. 12–20 godz./dobę) ustalony przez lekarza, farmaceutę i dietetyka, wraz z badaniami krwi do monitorowania.

Porady wstępne

Aby zminimalizować ryzyko powikłań, przestrzegaj poniższych zasad:

• myj ręce dokładnie mydłem i wodą przez min. 20 sek., następnie dezynfekuj alkoholem,
• przechowuj worki w lodówce (jeśli wymagane) i aktywuj mieszaninę, delikatnie ugniatając przed użyciem,
• sprawdzaj datę ważności, integralność worka i brak zmętnienia,
• zaczynaj od niskiej dawki i stopniowo zwiększaj zgodnie z zaleceniami,
• prowadź dziennik zapasów i podaży (codziennie o stałej porze, np. wieczorem).

Krok po kroku – podłączenie żywienia pozajelitowego

Postępuj aseptycznie – pracuj na czystej powierzchni, używaj maski i rękawiczek.

1. Przygotuj sprzęt i pacjenta

   Umyj ręce i załóż rękawiczki sterylne. Umieść pompę na stojaku IV lub stabilnej powierzchni i podłącz do prądu.

   Ułóż pacjenta wygodnie. Upewnij się, że dostęp naczyniowy (cewnik) jest czysty i nieuszkodzony; zdezynfekuj miejsce wkłucia alkoholem i w razie potrzeby wymień opatrunek.

2. Przygotuj worek z roztworem PN

   Wyjmij worek z lodówki i delikatnie ugnieć, aby aktywować mieszaninę (w przypadku worka wielokomorowego).

   Dodaj multiwitaminy, pierwiastki śladowe lub leki wyłącznie zgodnie z zaleceniami lekarza, zachowując aseptykę.

   Sprawdź etykietę: skład, objętość, osmolarność (dla dostępu obwodowego mieszanka o niskiej osmolarności; w razie potrzeby zwiększ udział tłuszczu do 50% kcal).

3. Podłącz zestaw infuzyjny do worka

   Otwórz opakowanie sterylnego zestawu infuzyjnego. Zdejmij korek z portu worka i wprowadź końcówkę zestawu (spike), nie dotykając jałowych końcówek.

   Zawieś worek na stojaku IV powyżej poziomu pompy. Zamknij zacisk rolkowy na linii, aby zapobiec wyciekowi.

4. Wypełnij i załaduj linię do pompy

   Włącz pompę przyciskiem ON/OFF. Umieść linię w pompie (płaska strona do strzałki), ułóż dren we właściwych wycięciach i zamknij pokrywę (kliknięcie).

   Otwórz zacisk i użyj przycisku do odpowietrzenia linii, a następnie naciśnij START. Upewnij się, że roztwór płynie bez pęcherzyków powietrza.

5. Podłącz linię do dostępu naczyniowego

   Zdezynfekuj końcówkę cewnika alkoholem (min. 30 sek.). Odkręć kapturek cewnika i podłącz końcówkę linii (złącze Luer-lock). Powoli otwórz zacisk rolkowy.

   Uruchom pompę przyciskiem START i ustaw prędkość zgodnie z zaleceniami (np. cyklicznie przez 12–20 godz.).

6. Monitoruj podaż

   Obserwuj ekran pompy (migające krople oznaczają prawidłowy przepływ). Regularnie kontroluj miejsce wkłucia pod kątem obrzęku i zaczerwienienia.

   Mierz glukozę we krwi/moczu zgodnie z planem. W przypadku nagłych objawów (np. gorączka, dreszcze) naciśnij STOP, przerwij wlew i wezwij pomoc.

Odłączanie (po zakończeniu wlewu)

Po zakończeniu wlewu wykonaj następujące czynności:

1. Zatrzymaj pompę (czerwony STOP) i zamknij zacisk.
2. Zdezynfekuj cewnik, odłącz linię i załóż kapturek.
3. Przepłucz cewnik solą fizjologiczną (zgodnie z zaleceniami).
4. Zutylizuj zużyty worek i linię, a pompę oczyść.
5. Załóż nowy opatrunek i chroń cewnik przed pociąganiem.

Najważniejsze porady i wskazówki

Pamiętaj o tych kluczowych zasadach bezpieczeństwa i organizacji:

• Higiena – zawsze zachowuj technikę aseptyczną; zakażenia to główne ryzyko;
• Problemy – niedrożność? sprawdź zaciski i pompę; powietrze w linii? odpowietrz; zbyt szybki wlew? zmniejsz prędkość;
• Domowe PN – tylko po szkoleniu w poradni i z permanentnym cewnikiem; zamawiaj zapasy z wyprzedzeniem;
• Monitorowanie – codzienne oznaczenia (elektrolity, glukoza) i dostosowanie składu według wyników;
• Nagłe przypadki – gorączka > 38°C, ból, obrzęk lub dreszcze – natychmiast skontaktuj się z lekarzem lub wezwij pogotowie.

W razie wątpliwości skonsultuj zespół medyczny – PN wymaga spersonalizowanego nadzoru.