Jak podłączyć zawór 3-drogowy? Szczegółowa instrukcja krok po kroku
Zawór 3-drogowy (mieszający lub przełączający) podłącza się w instalacjach grzewczych i c.o., aby precyzyjnie regulować przepływ pomiędzy zasilaniem gorącym, powrotem i obiegiem.
Proces obejmuje przygotowanie instalacji hydraulicznej, montaż mechaniczny zaworu (z pokrętłem lub siłownikiem), podłączenie elektryczne (w przypadku siłownika) oraz testowanie i uruchomienie. Instalację powinien wykonywać wyłącznie wykwalifikowany i uprawniony personel, aby uniknąć awarii i zagrożeń. Instrukcja ma charakter uniwersalny dla standardowych modeli (np. RAS3W-ZV, ARV, ESBE VRG) z uwzględnieniem różnic konstrukcyjnych.
1. Przygotowanie przed montażem
Przed rozpoczęciem montażu wykonaj poniższe czynności przygotowawcze:
- przepłucz instalację hydrauliczną – dokładnie wypłucz rury, usuwając zanieczyszczenia z lutowania, cięcia czy montażu (opiłki, resztki fluksu), aby uniknąć zablokowania lub zarysowania elementów zaworu;
- sprawdź kompatybilność – zweryfikuj średnicę przyłączy (np. do 54 mm), typ zaworu (mieszający ARV lub przełączający RAS3W-ZV) oraz zgodność ze schematem instalacji; zawór można montować w dowolnej pozycji, ale zapewnij wygodny dostęp do trzpienia/pokrętła;
- zainstaluj zawory odcinające – na króćcach A (zasilanie gorące), B (powrót), AB (mieszanka/obieg) zamontuj zawory kulowe w celu łatwej konserwacji i serwisu;
- zdemontuj elementy ochronne – zdejmij pokrywkę ze skalą, odkręć śrubę, zdejmij pokrętło i pierścień ograniczający (niebieski dla ARV, czerwony dla RAS3W-MV), aby nie uszkodzić plastiku podczas spawania lub lutowania twardego.
Wskazówka – używaj właściwych narzędzi (np. klucza do trzpienia) i pracuj przy odłączonym zasilaniu elektrycznym.
2. Montaż mechaniczny zaworu w instalacji
Aby poprawnie włączyć zawór w obieg, postępuj według poniższych kroków:
- Podłącz porty zgodnie z kierunkiem przepływu: A – woda gorąca (zasilanie), B – powrót (chłodniejsza woda), AB – wyjście do obiegu; dla zaworu mieszającego element roboczy obraca się o 90° między A a B.
- Ustaw element roboczy (zwieradło) ręcznie narzędziem w pozycji środkowej – między wlotami A i B lub odpowiednio względem wylotów.
- Załóż pierścień ograniczający tak, aby wskaźnik pokrywał się ze spłaszczeniem trzpienia zaworu (pozycja referencyjna).
- Załóż pokrętło (we właściwej, jedynej pozycji; przykręć śrubą) oraz skalę – wybierz „od 10 do 0” lub „od 0 do 10”, gdzie 10 = pełny dopływ z A, a 0 = pełny dopływ z B.
Po montażu sprawdź ręcznie swobodę obrotu o 90° – obrót powinien być płynny i bez zacięć.
Porada – w układach rozdzielających koniecznie zweryfikuj kierunek przepływu względem rysunków producenta i unikaj naprężeń osiowych na rurach.
Dla szybkiego porównania ustawień i interpretacji skali skorzystaj z poniższej tabeli:
| Typ zaworu | Pozycja środkowa | Skala |
|---|---|---|
| Mieszający ARV | Między A (gorąca) i B (powrót) | „10” na wyjściu gorącym, „0” na powrocie |
| Przełączający RAS3W | Między AB i B (pozycja początkowa) | Zależna od siłownika |
3. Montaż siłownika (jeśli elektryczny, np. RAS3W-ZV)
Montaż siłownika wykonaj w tej kolejności:
- Ustaw zawór w pozycji początkowej zgodnej z dokumentacją (np. przepływ AB → B dla pozycji spoczynkowej).
- Zdejmij klamrę blokującą i nałóż siłownik na trzpień zaworu – pozycja jest jednoznaczna dzięki kształtowi frezu.
- Dosuń adapter (dopasuj „dziubek” do frezu trzpienia), a następnie dociśnij siłownik aż do wyczuwalnego osadzenia.
- Zabezpiecz całość klamrą blokującą, upewniając się, że nie ma luzów i siłownik jest osiowo ustawiony.
- Sprawdź możliwość ręcznego przestawienia pozycji awaryjnie (po zaniku zasilania) zgodnie z instrukcją danego modelu.
Dane typowe dla siłowników: IP40, przewód 3×0,75 mm², długość 1 m (parametry mogą się różnić zależnie od producenta).
Wskazówka – w modelach ESBE VRG/AFRISO adapter najczęściej wskazuje rzeczywiste położenie elementu roboczego (między drogami).
4. Podłączenie elektryczne siłownika
Standardowe podłączenie 3‑punktowego siłownika wygląda następująco (zawsze sprawdź schemat producenta):
- schemat przewodów – najczęściej: przewód brązowy do zasilania stałego kierunku, czarny do przełączania kierunku, trzeci przewód to neutralny/neutralny sterujący; kolory i funkcje mogą się różnić w zależności od modelu;
- zasilanie tylko na przewód brązowy – utrzymuje pozycję początkową (np. przepływ AB → B);
- zasilanie na przewód brązowy + czarny – powoduje przejście w pozycję przeciwną (np. A → AB);
- podłączenie do sterownika – wykonaj zgodnie z menu testowym sterownika instalacji (np. CADELI: MENU → USTAWIENIA → TEST ZAWORU);
- prace elektryczne – mogą wykonywać wyłącznie osoby z uprawnieniami, z zachowaniem zgodności napięcia (230 V AC lub 24 V AC/DC) i norm bezpieczeństwa.
Ostrzeżenie – przed podłączeniem odłącz zasilanie, a po wykonaniu połączeń przeprowadź kontrolowany test działania.
5. Testowanie i uruchomienie
Po zakończeniu montażu przeprowadź testy i uruchomienie według poniższych punktów:
- ręczny test – obróć pokrętło; element roboczy powinien poruszać się płynnie w pełnym zakresie 90° bez zacięć;
- test z siłownikiem – podaj napięcie zgodnie ze schematem i sprawdź przełączenie (np. przepływ z A do AB);
- sprawdź szczelność – napełnij instalację, odpowietrz i monitoruj ewentualne wycieki na złączach;
- regulacja – ustaw skalę na wymaganą mieszankę; przykładowo 10 = 100% z A, 0 = 100% z B.
Najważniejsze porady i wskazówki
Pamiętaj o poniższych zasadach eksploatacji i serwisowania:
- bezpieczeństwo – przed pracami wyłącz pompę obiegową i zamknij zawory odcinające; chroń elementy plastikowe przed przegrzaniem podczas spawania;
- błędy do uniknięcia – nie montuj bez wcześniejszego płukania instalacji (ryzyko zatykania), nie ignoruj położenia trzpienia (siłownik może nie pasować lub pracować nieprawidłowo);
- konserwacja – do napraw zdejmij siłownik (zwalniając klamrę), a przy wymianie stosuj właściwy adapter dla siłowników zastępczych;
- różnice modeli – ARV to zwykle zawór ręczny z pokrętłem; RAS3W współpracuje z siłownikiem 3‑punktowym i ma inną interpretację skali;
- narzędzia – przygotuj klucz płaski, śrubokręt, narzędzie do trzpienia oraz materiały uszczelniające odpowiednie dla medium i temperatury.
Po zakończeniu wszystkich czynności przetestuj cały obieg, a w razie wątpliwości sięgnij do instrukcji producenta danego zaworu i siłownika.
