Podtrzymanie stycznika to funkcja samozasilającego się obwodu, która utrzymuje urządzenie w stanie załączenia po puszczeniu przycisku sterującego. Mechanizm działa dzięki zastosowaniu pomocniczego styku normalnie otwartego (NO), który po zadziałaniu stycznika tworzy alternatywną ścieżkę zasilania cewki.
Czym jest podtrzymanie stycznika?
Podtrzymanie (samopodtrzymanie) polega na tym, że po krótkim naciśnięciu przycisku sterującego stycznik pozostaje załączony nawet po jego zwolnieniu. To kluczowa funkcja w automatyce z przyciskami chwilowymi (monostabilnymi), które wracają do pozycji wyjściowej po puszczeniu.
Zasady bezpieczeństwa przed podłączeniem
Zanim przystąpisz do instalacji, wykonaj poniższe czynności:
- wyłącz zasilanie główne – upewnij się, że obwód jest całkowicie odłączony od prądu;
- użyj izolowanych narzędzi – oraz rękawic elektroizolacyjnych;
- zapewnij dobre oświetlenie – i suche miejsce pracy;
- sprawdź parametry stycznika – napięcie znamionowe, prąd znamionowy i zgodność oznaczeń z obwodem;
- przeczytaj instrukcję producenta – dołączoną do urządzenia;
- zainstaluj wyłącznik nadprądowy i różnicowoprądowy – aby zwiększyć bezpieczeństwo.
Krok 1 – przygotowanie przewodów
Wyznacz schemat obwodu sterowania i przygotuj niezbędne elementy:
- stycznik jednofazowy lub trójfazowy (w zależności od typu obwodu),
- przycisk włączający (start),
- przycisk wyłączający (stop) – opcjonalnie,
- przewody o odpowiednim przekroju,
- zaciski do przewodów.
Krok 2 – podłączenie zasilania cewki sterującej
Zaciski A1 i A2 służą do zasilania cewki stycznika. Podłącz przewód fazowy (L) do A1 (zgodnie z dokumentacją producenta), a przewód neutralny (N) do A2.
Napięcie zasilania cewki musi być zgodne z oznaczeniem na styczniku – np. dla cewki na 230 V podawane jest napięcie 230 V AC.
Krok 3 – podłączenie przycisku włączającego (start)
Przycisk włączający podłącz w szereg między zasilaniem fazowym (L) a zaciskiem A1 cewki stycznika. Przycisk powinien być typu chwilowego (monostabilnego), czyli wracać do pozycji wyjściowej po zwolnieniu.
Schemat tego fragmentu obwodu:
L (faza) → Przycisk START → A1 (cewka stycznika)
↓
A2 (neutralny/masa)
Krok 4 – podłączenie pomocniczego styku NO (normalnie otwartego) dla samopodtrzymania
Zlokalizuj styk pomocniczy NO stycznika – jest to dodatkowy styk poza głównym torem prądowym. Następnie podłącz go równolegle do przycisku START, tak aby po zadziałaniu stycznika styk NO zasilał cewkę niezależnie od przycisku.
Po wciśnięciu START styk NO zamyka się i tworzy alternatywną ścieżkę zasilania cewki. Dzięki temu stycznik pozostaje załączony nawet po puszczeniu przycisku.
Krok 5 – opcjonalne podłączenie przycisku wyłączającego (stop)
Aby umożliwić szybkie wyłączenie, włącz przycisk STOP w szereg w obwodzie cewki, przed przyciskiem START lub gałęzią ze stykiem NO:
L (faza) → Przycisk STOP → Przycisk START / Styk NO → A1 (cewka)
↓
A2 (neutralny)
Po naciśnięciu STOP zasilanie cewki zostaje przerwane, co wyłącza stycznik i wszystkie jego styki.
Krok 6 – podłączenie obciążenia (główny obwód przełączający)
Po skonfigurowaniu obwodu sterowania podłącz tor mocy zgodnie z typem stycznika:
Dla stycznika jednofazowego
- poprowadź przewód fazowy (L) przez tor główny stycznika – wejście (np. L1) i odpowiadające wyjście (np. T1),
- jeśli wykorzystujesz dwutorowy styk główny, poprowadź również przewód neutralny (N) przez drugą parę zacisków (np. L2 → T2),
- w przeciwnym razie podłącz neutralny (N) bezpośrednio do odbiornika zgodnie ze schematem producenta,
- upewnij się, że przekrój i sposób podłączenia przewodów odpowiadają prądowi obciążenia.
Dla stycznika trójfazowego
- podłącz przewody fazowe L1, L2, L3 do wejściowych (górnych) zacisków stycznika,
- podłącz przewody prowadzące do urządzenia do odpowiadających wyjść (dolnych) zacisków,
- zweryfikuj kolejność faz i kierunek obrotów (w przypadku silników) – w razie potrzeby zamień dwie fazy na wyjściu.
Krok 7 – weryfikacja połączeń
Zanim włączysz zasilanie, sprawdź poniższe punkty:
- poprawność połączeń – każdy przewód powinien być wprowadzony we właściwy zacisk i zgodny ze schematem;
- pewność zacisków – dokręć połączenia, aby uniknąć luzów i przegrzewania;
- izolacja przewodów – nie powinno być odsłoniętych żył ani uszkodzeń izolacji;
- odłączenie zasilania podczas kontroli – testy rozpocznij dopiero po upewnieniu się, że układ był odłączony.
Krok 8 – testowanie i ponowne włączenie zasilania
Po weryfikacji wykonaj testy funkcjonalne:
- włącz zasilanie ostrożnie – obserwuj układ pod kątem nieprawidłowości;
- przeprowadź test bez obciążenia – naciśnij START i sprawdź, czy stycznik pozostaje załączony po puszczeniu;
- naciśnij STOP – jeśli jest zainstalowany, stycznik powinien odpaść natychmiast;
- powtórz procedurę kilka razy – zwróć uwagę na stabilność samopodtrzymania;
- podłącz obciążenie – wykonaj test pod obciążeniem, monitorując prąd, nagrzewanie i poprawność działania.
Ważne wskazówki
Poniższe zalecenia zwiększają niezawodność i bezpieczeństwo instalacji:
- Dobór stycznika – wybierz model o odpowiedniej mocy i kategorii użytkowania (AC-1, AC-3 itp.), dopasowany do typu obciążenia, np. silniki, grzałki, wentylatory czy pompy;
- Specyfikacja przewodów – stosuj przewody o właściwym przekroju, zgodnie z prądem znamionowym i wymaganiami norm, a także odpowiednią izolacją temperaturową;
- Styki pomocnicze – wykorzystaj dodatkowe styki pomocnicze do funkcji blokad, sygnalizacji stanu lub logiki między stycznikami;
- Montaż – większość styczników montuje się na szynie DIN, co zapewnia stabilność i ułatwia serwis.
Prawidłowe połączenie toru mocy, obwodu cewki i gałęzi samopodtrzymania zapewnia bezpieczną, powtarzalną i efektywną pracę układu.
