Co to jest stycznik z podtrzymaniem i jak działa?
Stycznik z podtrzymaniem (zwany też samopodtrzymaniem) to urządzenie elektryczne służące do załączania i wyłączania obciążeń mocy (np. silników, grzałek), gdzie po krótkim impulsie z przycisku załączającego cewka stycznika pozostaje zasilona dzięki stykowi pomocniczemu zwiernemu (NO), tworząc pętlę zwrotną. Wyłączenie następuje przez przycisk rozwierny (NC). Zapewnia to wygodne sterowanie bez ciągłego trzymania przycisku.
Bezpieczeństwo przede wszystkim
Przed podłączeniem zawsze wyłącz zasilanie w rozdzielnicy i sprawdź brak napięcia miernikiem. Używaj izolowanych narzędzi, rękawic ochronnych i nie odłączaj przewodu ochronnego PE (żółto-zielony). Pracuj tylko w suchych warunkach. Schematy rysuj w stanie bezprądowym, z oddzielnymi obwodami mocy i sterowania.
Narzędzia i materiały potrzebne
Przygotuj poniższe elementy, aby wykonać układ sprawnie i bezpiecznie:
- stycznik z cewką (np. 230 V AC) i stykiem pomocniczym NO (ozn. 13/14),
- przycisk załączający P1 (NO – impulsowy zwierny) i przycisk wyłączający P2 (NC – rozwierny),
- przewody o przekroju dostosowanym do prądu (np. 1,5 mm² dla sterowania, grubsze dla mocy),
- szyna DIN do montażu,
- multimetr, śrubokręt, zaciskarki,
- schemat elektryczny producenta.
Schemat podłączenia stycznika z podtrzymaniem (jednofazowy, typowy układ załącz-wyłącz)
Oto standardowy schemat dla stycznika K1 z cewką 230 V (A1–A2), stykiem głównym i pomocniczym NO (13/14) do podtrzymania. Obwód sterowania z L (faza), N (neutralny), przyciskami P1 (załącz, zwierny) i P2 (wyłącz, rozwierny).
Opis schematu (tekstowy – rysuj wg zasad: prostopadłe gałęzie, cewka po lewej, styki po prawej)
Poniżej znajdziesz opis połączeń w zapisie liniowym:
Obwód mocy (główny):
L ───[Górny zacisk K1]───[Dolny zacisk K1]─── Obciążenie (np. silnik) ─── N
Obwód sterowania (równolegle):
L ─── F2 (bezpiecznik) ───[P2 NC wyłącz]───┬───[P1 NO załącz]─── A1 (cewka K1) ─── A2 ─── N
│
└───[13/14 NO pomocniczy K1]───┘ (podtrzymanie)
Po naciśnięciu P1 zamyka się obwód cewki; styki główne oraz 13/14 zamykają się i powstaje pętla podtrzymania – po puszczeniu P1 układ nadal pracuje.
Naciśnięcie P2 rozrywa obwód sterowania i stycznik wyłącza się.
Dla trójfazowego – powtórz obwód mocy dla L1/L2/L3 na górnych zaciskach, dolne do obciążenia. Sterowanie jak wyżej.
Instrukcja krok po kroku podłączenia (jednofazowy stycznik modułowy)
- Montaż mechaniczny: Zamocuj stycznik na szynie DIN w rozdzielnicy. Upewnij się, że styki są czyste i wolne od kurzu.
- Podłącz obwód mocy (główny, wysoki prąd): Wykonaj poniższe połączenia w torze mocy:
- faza L z zasilania → górny zacisk stycznika (wejście),
- dolny zacisk → przewód do obciążenia (np. silnik),
- neutralny N obciążenia → szyna N rozdzielnicy,
- przewód PE → obudowa/terminal ochronny.
- Podłącz obwód sterowania (niski prąd, 230 V): Poprowadź zasilanie i elementy sterujące zgodnie z opisem:
- zasilanie fazy L (z bezpiecznikiem F2) → wejście przycisku wyłącz P2 (NC),
- wyjście P2 → równolegle: przycisk załącz P1 (NO) i styk pomocniczy 13/14 K1 (NO),
- od obu równoległych gałęzi → zacisk A1 cewki,
- zacisk A2 cewki → neutralny N.
- Weryfikacja: Sprawdź kompletność i bezpieczeństwo połączeń:
- sprawdź polaryzację (A1–A2 wg instrukcji producenta),
- multimetr: oporność cewki ok. kilkaset omów, brak zwarć,
- wizualnie: wszystkie połączenia pewne, przewody odizolowane na 10–15 mm.
- Testowanie: Uruchom i oceń działanie układu:
- włącz zasilanie i naciśnij P1 → stycznik „kliknie”, obciążenie ruszy, lampka (opcjonalna) zaświeci,
- puść P1 → układ działa dalej dzięki podtrzymaniu,
- naciśnij P2 → układ wyłączy się; testuj wielokrotnie,
- jeśli nie działa: sprawdź na schemacie położenie styków pomocniczych względem cewki.
Warianty
Poniżej znajdziesz krótkie porównanie popularnych wariantów wykonania:
| Typ | Różnice w podłączeniu |
|---|---|
| Jednofazowy | L do górnego, obciążenie do dolnego; cewka A1–L, A2–N |
| Trójfazowy | L1/L2/L3 do górnych; sterowanie jak wyżej |
| Z lampką | lampka równolegle do cewki (przez rezystor) |
| Z przekaźnikiem | dodatkowy K2 z podtrzymaniem przez K1:21/24 |
Najważniejsze porady i wskazówki
Aby układ działał niezawodnie i bezpiecznie, pamiętaj o poniższych zasadach:
- Dobór stycznika – prąd znamionowy > obciążenia (np. 20 A dla 2 kW silnika); cewka 230 V dla domowych instalacji;
- Styki pomocnicze – użyj co najmniej 1 NO (13/14) do podtrzymania; sprawdź pod cewką na schemacie;
- Błędy częste – odwrotna polaryzacja A1/A2 → nie działa; brak podtrzymania → zapomniany styk 13/14;
- Rozszerzenia – dodaj wyłącznik termiczny (przeciążeniowy) za stycznikiem; sterowanie zdalne przez PLC;
- Normy – postępuj wg PN-EN 60947; w instalacjach przemysłowych konsultuj elektryka z SEP;
- Problemy – jeśli brzęczy → słabe napięcie cewki; styki się palą → za duży prąd.
Ta instrukcja opiera się na standardowych układach – zawsze sprawdź instrukcję konkretnego modelu (np. F&F ST25).
