Co to jest filtr podżwirowy i jak działa?
Filtr podżwirowy (zwany też podżwirówką) to system filtracji akwariowej wykorzystujący całą powierzchnię dna akwarium jako biologiczny filtr.
Zanieczyszczona woda przesiąka przez warstwę żwiru do kratki na dnie, gdzie bakterie rozkładają związki azotowe, a następnie jest wypompowywana z powrotem na powierzchnię. Stała cyrkulacja przez podłoże stabilizuje parametry wody i poprawia klarowność w zbiorniku.
Potrzebne materiały i narzędzia
Przed montażem przygotuj:
- kratka dyfuzyjna – plastikowa lub perforowana płyta na dnie akwarium, dopasowana do rozmiaru zbiornika;
- rura standpipe (komin wylotowy) – pionowa rura PCV o średnicy 1,5–2 cm, dłuższa od wysokości akwarium;
- wąż i kamień napowietrzający – do współpracy z pompą powietrza;
- pompa powietrza – o wydajności dostosowanej do litrażu, np. 1 l/min na 50 l wody;
- żwir/podłoże filtracyjne – gruby żwir 5–10 mm na dole i drobniejszy 2–4 mm na górze; łączna warstwa min. 8–10 cm;
- rurki PCV i złączki – do poprowadzenia wylotu wody;
- taśma teflonowa – do uszczelniania gwintów;
- narzędzia – nożyce do rur, klej PCV (opcjonalnie), poziomica.
Wskazówka – używaj rur PCV klasy akwarystycznej, odpornych na ciśnienie. Dla zbiorników powyżej 200 l rozważ podwójny system z dwoma standpipe’ami dla równomiernego przepływu.
Krok po kroku – montaż filtra podżwirowego
Postępuj zgodnie z poniższymi krokami:
-
Przygotuj akwarium i sprawdź komponenty
Wyjmij wszystko z akwarium, dokładnie je umyj (bez mydła). Sprawdź kratkę, rury i pompę – upewnij się, że nie ma uszkodzeń, pęknięć ani luzów w połączeniach. Oczyść wszystkie elementy.
Porada – ustaw wylot w strefie swobodnego przepływu, najlepiej z tyłu akwarium, aby uniknąć martwych stref.
-
Zainstaluj kratkę dyfuzyjną na dnie
Połóż kratkę płasko na czystym dnie – powinna być nieco mniejsza od powierzchni dna, z luzem 1–2 cm przy szybach. Kratka umożliwia przepływ wody w dół, a zatrzymuje żwir.
Wskazówka – jeśli nie masz gotowej kratki, użyj perforowanej płyty PCV (otwory 3–5 mm). W małych akwariach możesz położyć samą rurę wylotową na dnie bez kratki.
-
Zamontuj standpipe (komin wylotowy)
Wstaw pionową rurę PCV przez otwór w kratce (do połowy głębokości przyszłej warstwy żwiru). Na górze zamocuj łokieć lub dyfuzor skierowany na powierzchnię wody. Rura powinna sięgać 2–3 cm poniżej lustra wody po zalaniu.
Porada – zrób komin DIY z rury PCV i sitka: nawierć boczne otwory dla równomiernego wylotu i uszczelnij gwinty taśmą teflonową (nawijaj w przeciwnym kierunku do wkręcania).
Błąd do uniknięcia – nie załamuj rur. Woda musi swobodnie wypływać, w przeciwnym razie system się zapcha.
-
Wsyp podłoże filtracyjne (żwir)
Na kratkę wysyp warstwę żwiru: grubszy (5–10 mm) na dole (3–5 cm), drobniejszy (2–4 mm) na górze (ok. 5 cm). Wyrównaj powierzchnię, aby uniknąć zastoisk i nierówności.
Wskazówka – dodaj aktywny substrat z bakteriami dla lepszej filtracji biologicznej. Regularnie odmulaj dno, by nie doszło do zapchania przepływu.
-
Podłącz system napowietrzania
Podłącz wąż napowietrzający do pompy (poza akwarium). Drugi koniec włóż do standpipe’u – pęcherzyki powietrza zasysają wodę z dołu i wypychają ją ku górze. Ustaw średnią moc i koryguj po teście: przepływ ma być stabilny, bez przelewania.
Porada – skieruj wylot tak, by woda krążyła wzdłuż dłuższej szyby. Użyj przyssawek do estetycznego i stabilnego prowadzenia węży.
-
Podłącz węże i przetestuj system
Zamocuj wąż wylotowy od standpipe’u do dyfuzora nad powierzchnią. Wypełnij akwarium wodą powoli (przez sito, by nie wzburzyć żwiru). Włącz pompę i obserwuj: woda powinna płynąć przez żwir w dół i wypływać rurką. Sprawdź szczelność połączeń i stabilność elementów.
Wskazówka – kierunek przepływu oznacza strzałka na elementach – przestrzegaj go. Otwórz zawory, aby rozprężyć ciśnienie w układzie.
-
Uruchomienie i eksploatacja
Dodaj ryby po 2–4 tygodniach cyklingu (czas potrzebny na kolonizację żwiru przez bakterie). Regularnie monitoruj NO2 i NO3.
Konserwacja – co 1–2 tyg. delikatnie odmulaj powierzchnię żwiru. Wymieniaj 20–30% wody tygodniowo. Czyść i kontroluj pompę raz w miesiącu.
Problemy i rozwiązania
Najczęstsze trudności oraz praktyczne sposoby ich usunięcia przedstawia poniższa tabela:
| Problem | Przyczyna | Rozwiązanie |
|---|---|---|
| Słaby przepływ | Zapchany żwir | Odsysaj muł i przemyj wierzchnią warstwę podłoża |
| Wycieki | Luźne połączenia | Dokręć złącza i uszczelnij taśmą teflonową |
| Beztlenowe strefy | Brak tlenu i zbyt gruba warstwa podłoża | Zwiększ napowietrzanie i spulchnij wierzchnią warstwę |
| Hałas | Niewłaściwa pompa | Wyreguluj wydajność lub wymień pompę na cichszy model |
Uwagi bezpieczeństwa
Pamiętaj o najważniejszych zasadach bezpieczeństwa:
- chemia tylko akwarystyczna – nie używaj środków niesprawdzonych ani przeznaczonych do innych zastosowań;
- synergia z innymi filtrami – w zbiornikach roślinnych łącz filtr podżwirowy z zewnętrznym lub kaskadą dla pełnej filtracji;
- optymalny litraż i obsada – system najlepiej działa w akwariach >50 l z niską obsadą (ok. 1 cm ryby/4 l);
- test na sucho – w razie wątpliwości złóż i sprawdź instalację przed zalaniem wodą.
